“Keyfi Tahakküm, Keyifsiz Toplum: Adalet Arayışında Psikolojinin Rolü”
2008 yılında “Psikolojinin Eleştirisinden Eleştirel Psikolojiye” diyerek yola çıktığımız Eleştirel Psikoloji Sempozyumu’nun bu yıl dokuzuncusunu düzenliyoruz. On sekiz yıldır değişen siyasal ve toplumsal koşullara rağmen değişmeyen bir iddiamız var: Psikoloji, egemen düzenin ihtiyaçlarına göre şekillenen bir uyum disiplini değil; emekten yana, toplumsal eşitsizliklere karşı mücadeleyi ve adalet arayışını merkeze alan, cinsiyet ve cinsel yönelim eşitliğini savunan, insan haklarını temel alan bir bilgi ve pratik alanı olmalıdır.
Psikoloji tarafsız bir bilim değildir. Bu disiplin içinde hangi deneyimlerin “bozukluk” sayıldığı, hangi duyguların patolojikleştirildiği ve hangi seslerin susturulduğu iktidar ilişkilerinden bağımsız değildir. Travmayı tanı kategorilerine sıkıştırmak ya da ruhsal acıyı piyasalaşmış müdahale biçimlerine teslim etmek, psikologların etik-politik sorumluluğunu görünmez kılmanın teknik-bilimsel bir kılıfı hâline gelebilmektedir. Bireyi toplumsal bağlamından kopararak açıklayan bu eğilime karşı eleştirel psikoloji; yoksulluk, şiddet ve umutsuzluk gibi yaşantıları kişisel yetersizlikler ya da bireysel sapmalar olarak görmekten kaçınarak yapısal etkileri görünür kılar. Özneleşmeyi yalnızca uyum kapasitesiyle değil; itiraz, dayanışma ve eylemlilik potansiyeliyle birlikte kavrar.
Bugün hem Türkiye’de hem de dünyada kapitalist-emperyalist çelişkilerin derinleşmesi ile birlikte keyfileşen yönetim pratikleri, aşınan hukuki ve ahlaki güvenceler, ekonomik eşitsizliğin yol açtığı sosyal çelişkiler; yalnızca baskıcı bir siyasi atmosferi değil, bir duygulanım rejimini de üretmektedir. Adaletsizliğin sıradanlaştığı, hukukun siyasal iktidarın bir aracına dönüştüğü ve kolektif mücadelenin bastırıldığı bu koşullarda güvencesizlik ve belirsizlik, çaresizlik ve yabancılaşma toplumsal ölçekte yayılmaktadır. Bu anlamda “keyifsizlik”, bireysel bir ruh hâlinden çok, tahakküm ilişkilerinin ürettiği kolektif bir deneyimdir.
Bu yıl Ekim ayında İzmir’de gerçekleştireceğimiz sempozyumda, “Keyfi Tahakküm, Keyifsiz Toplum” başlığı altında şu konular etrafında buluşmayı amaçlıyoruz: Keyfi gözaltı ve tutuklamalar, hapishanelerdeki keyfi hak ihlallerinin ve idari gözlem kurullarının cezalandırıcı politikaları; toplumsal cinsiyet ve beden politikalarının yarattığı tahakküm ve kadın emeğinin değersizleştirilmesi; LGBTİ+’lara yönelik yasaklama ve kriminalizasyon politikaları; çocukluğun sabit ve devredilmez bir hak statüsü olmaktan çıkarılması; “Aile Yılı” söylemiyle bedenlerin ve arzunun denetimi; ekolojik yıkım ve hayvan hakları ihlallerinin psiko-politik sonuçları; ırkçılık ile etnik ve inanç temelli ayrımcılık, göçmen karşıtlığı politikalar ve söylemler; yoksulluk, güvencesizlik ve emeğin ruhsallıkla ilişkisi; ruh sağlığı hizmetlerinin piyasalaşması ve kâr odaklı politikalarla şekillendirilmesi psikolojinin kamusal sorumluluğunun üzerindeki sınırlamalar.
Eleştirel Psikoloji Sempozyumu, adalet arayışını bireysel bir baş etme stratejisine indirgemez. Adaleti, kolektif özneleşme, örgütlülük ve dayanışma süreçleri içinde yeniden kurulan bir deneyim olarak ele alır. Amacımız yalnızca keyfi tahakkümü ve etkilerini teşhir etmek değil; umudu, direnci ve ortak eylemliliği psikolojik bir mesele olarak düşünmektir. Bu doğrultuda sempozyuma, psikolojinin her alanında çalışan akademisyenleri, uygulayıcıları ve öğrencileri; feminist, queer, emek, ekoloji ve hayvan hakları aktivistleri; psikolojinin adalet arayışındaki kamusal sorumluluğunu birlikte tartışmak isteyen herkesi bildiri, atölye ve farklı ifade biçimleriyle katkı sunmaya davet ediyoruz.
Bildiri sunmak isteyenlerin, özetlerini 1 Temmuz 2026 tarihine kadar aşağıdaki formda belirtilen formatta göndermeleri gerekmektedir. Sempozyum temasına doğrudan odaklanan bildirilerin yanı sıra, sempozyumun genel ilkeleriyle uyumlu çalışmalar da değerlendirilecektir. Her zaman olduğu gibi sempozyuma, psikoloji disiplininden olduğu kadar diğer sosyal bilimlerden, disiplinlerden ve başka deneyim, çalışma ve mücadele alanlarından katılımlar da önemsenmektedir.
Başvuru Formu: https://forms.gle/SDur3cRHP8AF8ech6
Sempozyumla ilgili güncel duyurulara http://elestirelpsikolojisempozyumu.todap.org/ web sitesi ve TODAP’ın sosyal medya hesaplarından ulaşabilir, bizimle elestirelpsikolojisempozyum@gmail.com adresi üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
Düzenleme Kurulu
Begüm Ergün
Bengi Balcılar
Bilge Sözüer
Cem Arslan
Deniz Aygil
Elif Gökçen Çakır
Erol Aslan
Ersin Aslıtürk
Ezgi Bayırlı
Furkan Uzel
Gizem Avcı
Hüda Tuğlu
Ilgaz Emre
Mukadder Okuyan
Nihal Ağaoğulları
Rabia Ada
Öykü Demir
Özge Dinçbaş
Zeynep Dinç
Değerlendirme Kurulu
Aysel Gürel Kayaoğlu
Baran Gürsel
Barış Özgen Şensoy
Can Önalan
Doğa Eroğlu
Düzgün Uğur
Ebru Ergün
Esra Mungan
İdil Atabinen
İlker Özyıldırım
İpek Demirok
Mete Sefa Uysal
Olga Selin Hünler
Pınar Önen
Sercan Karlıdağ
Sertan Batur
Umut Şah
Yudit Namer
Zeynep Biter